Bir milletvekilini susturmanın yolları [Serbestiyet]

 

Yakınlar üzerinden insanlara baskı kurulması ülkemizde yeni değil. Ancak bir milletvekilinin anayasal denetim görevini yerine getirmesini engellemek için yakınlarının özgürlüğünün baskı aracına dönüştürülmesi, sistematik hukuksuzluğun yeni ve çok daha tehlikeli bir aşamaya ulaştığını gösteriyor.

Parlamentonun temel görevlerinden biri yürütmeyi denetlemek, bunun en basit araçlarından biri de soru sormaktır. Milletvekilleri yazılı soru önergesi verir; Anayasa’nın 98. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar bu önergeleri en geç on beş gün içinde cevaplandırmakla yükümlüdür.

Ne hikmetse Adalet Bakanı, atandığı günden beri dokuz ayda kendisine yöneltilen 1.597 soru önergesinin hiçbirini cevaplandırmadı. Yani adaletten sorumlu Bakan, Anayasa’nın kendisine yüklediği bir görevi dokuz aydır yerine getirmiyor.

Cevapsız kalan soru önergeleri arasında İstanbul Milletvekili Ahmet Şık’ın soruları da var. O da cevap alamadığı soruları kamuoyu önünde sorma yoluna gitti. Akabinde bir sosyal medya hesabından kendisini, eşini ve yıllardır dostu olan bir işletmeciyi hedef alan paylaşımlar başladı. Ardından adli işlemler geldi. Önce arkadaşı tutuklandı, sonra eşi polis eşliğinde adliyeye götürülerek casusluk suçlamasıyla ifadesi alındı.

 

Arkadaşı

3 Ekim gecesi, Başsavcılığa gönderilen isimsiz bir e-posta üzerine Ahmet Saymadi’nin on dokuz yıldır işlettiği seksen kişilik mekâna elli polisle baskın yapıldı. Çalışan ve müşteriler didik didik edildi ancak aranan uyuşturucu kimsede bulunamadı. Buna rağmen Saymadi, uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırmaktan tutuklandı.

Sorgusunda uyuşturucuyla ilgili somut bir fiil sorulmadı. Ahmet Şık ile ilişkisi, aralarındaki para hareketleri soruldu. Saymadi bunların borç ödemesi olduğunu söyledi.

Avukatları hâkime tutuklamanın hangi delile dayandığını sorduklarında, “Burada sorguyu ben yapıyorum.” cevabını aldı.

Oysa savunmanın sorduğu, tutuklama kararında kanunun hâkimden açıklamasını istediği şeydi. Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve ayrıca tutuklama nedenleri bulunmalıydı. Karar, bu delilleri ve kişinin neden özgürlüğünden yoksun bırakılması gerektiğini ortaya koymalıydı. Hâkim bunları açıklamak yerine makamını hatırlatmakla yetinmişti.

İsimsiz bir e-posta elli polisi harekete geçirmeye yeterken, Saymadi’nin avukatlarının, kendisini hedef alan asılsız paylaşımlar için yaptığı suç duyurusunda failler bulunamadı.

9 Kasım’daki bütçe görüşmelerinde TİP Genel Başkanı Erkan Baş, yaşananları Adalet Bakanı’nın yüzüne karşı anlattı. Savcılıkta ifade sırasında pazarlık yapıldığını ve “Ahmet o ‘tweet’i silsin, arkadaşını serbest bırakacağız.” denildiğini vurguladı.

Bakan isnat edilen ağır suçlamayı tekrarlamakla yetindi, pazarlığa dair tek kelime etmedi.

 

Eşi

Yonca Verdioğlu Şık, 2008’den beri Heinrich Böll Stiftung Derneği Türkiye Temsilciliğinde maaşlı program koordinatörü. Vakıf, 1994’ten bu yana İçişleri Bakanlığı izniyle çalışıyor, her yıl denetleniyor. Kaynağı Alman federal bütçesinden geliyor.

Kurulduğundan beri demokrasi, Kürt meselesi ve kadına yönelik şiddet konusunda çalışıyor, 12 Eylül hafızası için dijital müze desteği ve iklim konferansı hazırlığı var.

Soruşturma dosyasına 2011’den bu yana gerçekleşen 205 para hareketi konulmuş. Savunmanın açıklamasına göre bunların yaklaşık 180’i aylık maaş ödemesi, kalanları ise belgeli iş ve ofis harcamalarının geri ödemeleri.

Sorguda yöneltilen sorular ise şunlar: Bu para neden geldi? Vakıfla ilişkiniz nedir? Vakfın İstanbul temsilcisinin bir Alman kanalına verdiği beyanın amacı neydi? Vakfın belirli bir dernekle ilişkisi nedir? O dernekle birlikte “cinsiyetsizleştirme kapsamında” yürüttüğü projeler nelerdir?

“Cinsiyetsizleştirme kapsamında” ifadesi ceza hukukunda tanımlanmış bir fiile karşılık gelmiyor. Savcılık burada somut bir fiili araştırmak yerine, siyasi bir nitelemeyi sorunun içine yerleştiriyor ve şüpheliden bu niteleme üzerinden açıklama istiyor.

Yonca Hanım’a isnat edilen suç, siyasal veya askerî casusluk. Fakat sorguda hangi gizli bilginin nasıl temin edildiği ve casusluk amacıyla nasıl ilişkilendirildiği sorulmuyor. Suçlamanın ağırlığı, somut fiilin yokluğunu örtüyor.

Soruşturmanın açıldığı gün verilen kısıtlama kararında silahlı terör örgütü üyeliği yazıyor. Dosyayı terörizmin finansmanı bürosu yürütüyor. Yurt dışına çıkış yasağı kararında ise casusluk suçlaması var. Örgüt üyeliği ile casusluk birbirinden tamamen farklı suçlar. Ancak kararların hiçbirinde Yonca Şık’ın hangi somut fiilinin bu suçların unsurlarını karşıladığı açıklanmıyor.

Suçlamalar farklı, fakat somut fiilin ne olduğu hâlâ belirsiz.

Soruşturma 30 Eylül’de açılmış ve aynı gün savunmanın dosyaya erişimi kısıtlanmış. 21 Ekim’de, henüz ifadesi alınmamış olan Yonca Şık hakkında yurt dışına çıkış yasağı kararı verilmiş. Hâkimlik, kararının gerekçesinde o tarihte mevcut olmayan bir “şüpheli ifadesini” değerlendirdiğini yazmış.

Buna karşılık kırk bir gün boyunca Yonca Şık’ın ifadesi alınmamış, çalıştığı kurumda arama yapılmamış, telefonuna el konulmamış. Casusluk suçlamasıyla özgürlüğü sınırlandırılmış, ancak bu suçlamanın dayanağını ortaya koyacak somut bir araştırma işlemi gösterilmemiş.

9 Kasım’da Erkan Baş, Ahmet Şık’ın yakınları üzerinden tehdit edildiğini Bakan’ın yüzüne söyledi. Ertesi gün öğle vakti polis Yonca Şık’ın kapısındaydı.

Savcılıkta ifadesi alındı. Ancak isnat edilen suçun unsurlarına dair tek bir soru sorulmadı.

 

Sorulan, bir milletvekiliydi

Önümüzde iki soruşturma var. Biri uyuşturucu, diğeri casusluk. Aralarında ortak bir suç fiili gösterilmiyor. Ancak her iki sorguda da isnat edilen suçun unsurlarından çok Ahmet Şık ile ilişkiler üzerinde duruluyor.

Ahmet Şık iki dosyada da şüpheli değil. Buna rağmen her iki dosyada da sorular ona ilişkin. Sorulan, bir milletvekiliydi.

Görünen o ki arkadaşı ve eşi üzerinden ona mesaj veriliyor.

Milletvekili dokunulmazlığının amacı, milletvekilinin görevini baskı altında kalmadan yapabilmesidir. Yakınlarına yönelik soruşturmalar milletvekilini susturmak için kullanılıyorsa, bu güvencenin içi boşaltılmış olur.

Fakat mesele dokunulmazlıktan çok daha geniş.

Arkadaşı ve eşiyle ilgili suça işaret eden bir olgu ortaya konulmuş değil. Buna karşılık her iki soruşturmanın da Ahmet Şık’ı susturmaya yönelik olduğuna işaret eden ciddi emareler var.

Ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesinin anlamı da burada ortadan kalkıyor. Bir insan, başkasının davranışını değiştirmek için özgürlüğünden yoksun bırakılıyor. Anayasa’nın 17. maddesinin koruduğu insan onurunun, kişinin böyle bir baskının aracına indirgenmesini yasaklamış olması da bir anlam ifade etmiyor.

Yıllardır insanların fiillerinden çok kimlikleri ve aidiyetleri üzerinden suçlandığı dosyaları konuşuyoruz. Bu kez de suç isnatlarını açıklayan somut fiiller yerine evlilik ve arkadaşlık ilişkileri öne çıkıyor.

 

Hukuk neden durdurmuyor?

Savcının yetkisi, hâkimin görevi, tutuklamanın şartları, savunmanın hakları kanunda yazılı. Burada yaşananları bu kuralların bilinmemesiyle açıklayamayız.

Casusluk suçlamasıyla ifade alan savcı, hangi gizli bilginin temin edildiğini sormuyor. Tutuklamanın hangi delile dayandığını soran avukata ise hâkim, gerekçeyi açıklamak yerine yetkisini hatırlatıyor.

Somut bir suçu ortaya çıkarmak için verilmiş yetkiler, bir milletvekilinin sözünü geri almasını sağlamak için araç olarak kullanılıyor. Kişiyi keyfî müdahaleden koruması için var olan yargı mekanizması, bir güvence olmak şöyle dursun, o müdahaleye resmiyet sağlamış oluyor.

Ernst Fraenkel’in İkili Devlet çözümlemesi, kurallara göre işleyen bir düzen ile siyasi ihtiyaçlara göre kuralları bir yana bırakan düzenin aynı devlet içinde birlikte var olabileceğini anlatır. Gündelik işlerin kanuna uygun yürümesi, siyasi bakımdan hedef alınan kişilerin de aynı güvencelerden yararlanacağı anlamına gelmez.

Mahkeme çalışır, evrak numaralanır, karar imzalanır, itiraz yolu açık görünür. Fakat kararların gerekçeli olması ve denetlenmesi yönündeki anayasal yükümlülükler kâğıt üzerinde kalır. Usuller işler ama insanı korumaz; yalnızca ona yapılanı kayda geçirir.

 

Herkesin güvencesi

Yakınlar üzerinden insanlara baskı kurulması ülkemizde yeni değil. Ancak bir milletvekilinin anayasal denetim görevini yerine getirmesini engellemek için yakınlarının özgürlüğünün baskı aracına dönüştürülmesi, sistematik hukuksuzluğun yeni ve çok daha tehlikeli bir aşamaya ulaştığını gösteriyor.

Böyle bir uygulamanın etkisi doğrudan muhataplarıyla sınırlı kalmıyor. İnsanlar, söyledikleri bir sözün veya kullandıkları bir hakkın ailelerine, arkadaşlarına neye mal olacağını hesaplamaya başlıyor. Herkes hukukun kendisine neyi güvence altına aldığından çok, gücü elinde tutanların ne yapabileceğini düşünür hale geliyor. Korkunun yayılması için herkes hakkında soruşturma açılması gerekmez.

Hukuk devleti, insanlar bu hesabı yapmak zorunda kalmasın diye var. Kimse özgürlüğünü korumak için iktidarı memnun etmek ya da yakınlarını susturmak zorunda kalmasın diye.

Bu iki dosyanın gösterdiği, yalnızca hukukun ihlal edilmesi değil; ihlali durdurması gereken makamların onu gerçekleştiren işleyişin parçasına dönüşmesidir.

Oysa güvence, henüz hedef olmadığınız için rahat bırakılmanız değildir. Hedef olduğunuzda da hukukun sizi koruyabilmesidir.

 

Yazıyı okumak için tıklayınız.

Facebook
Twitter
LinkedIn
Benzer İçerikler: